Trái Bần Là Gì? Các Món Ăn Ngon Từ Trái Bần

Miền Tây sông nước từ lâu đã nổi tiếng với sự trù phú của cá tôm, trái cây và những sản vật dân dã gắn liền với đời sống người dân. Trong vô vàn loại trái vùng nước nổi, trái bần tuy nhỏ bé nhưng lại khiến biết bao người “nhớ thương” nhờ hương vị chua thanh đặc trưng. Đây cũng là nguyên liệu chính trong rất nhiều món ăn đậm đà phong vị Cửu Long Giang.

Trái bần là một loại nguyên liệu quen thuộc với người dân miền Tây – Ảnh: Internet

Trong bài viết này, hãy cùng Hướng Nghiệp Á Âu tìm hiểu trái bần là quả gì, có mấy loại, cách nấu canh chua trái bần chuẩn vị miền Tây cũng như khám phá những món ăn đặc sắc khác từ loại trái này nhé.

Trái Bần Là Quả Gì?

Trái bần có tên khoa học là Sonneratia caseolaris (L.) Engl. (S. acida L.f), thuộc họ Bần (Sonneratiaceae). Đây là quả của cây bần, loại cây sống ở những vùng nước lợ ven sông, rạch, đầm lầy ngập mặn, nơi có thủy triều lên xuống quanh năm.

Ở Việt Nam, trái bần phân bố chủ yếu ở khu vực Tây Nam Bộ, nổi bật với hình tròn, hơi dẹt, phần đuôi nhọn và cuống tỏa ra như cánh ngôi sao. Khi còn non trái có màu xanh lá cây, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt, tỏa mùi thơm dịu. Bên trong phần thịt quả có vị chua thanh, xen chút chát nhẹ, được sử dụng làm nguyên liệu nấu canh chua, kho cá hay làm mứt.

Cây bần bắt đầu ra hoa kết trái từ khoảng 3 tuổi. Vào tháng 6 đến tháng 9 âm lịch, những chùm hoa bần trắng pha hồng bắt đầu nở rộ. Ngồi xuồng xuôi theo các con rạch miền Tây mùa này, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp cả một khoảng trời ngập sắc hoa bần phơn phớt hồng, nhẹ nhàng mà gây thương nhớ.

Hoa bần có màu trắng hồng, nở rộ từ tháng 6 đến tháng 9 âm lịch – Ảnh: Internet

Trái Bần Có Vị Gì?

Hương vị của trái bần thay đổi tùy theo từng khoảng thời gian khác nhau:

• Trái bần non: có vị chua đậm, hơi chát, thường được dùng nấu canh hoặc kho cá.
• Trái bần chín: vị chua thanh, nhẹ nhàng, đôi khi hơi ngọt, có mùi thơm đặc trưng.

Lúc bần ngon nhất thường rơi vào mùa nước nổi, khoảng từ tháng 8 đến tháng 11 âm lịch. Đây cũng là lúc trái bần được người dân miền Tây “săn đón” nhiều nhất để chế biến thành những món ăn dân dã đậm vị quê hương.

Trái Bần Có Mấy Loại?

Thực tế, trái bần có rất nhiều loại khác nhau, nhưng phổ biến nhất tại Việt Nam là:

• Bần chua (Sonneratia caseolaris): Đây là loại bần vồ cùng phổ biến ở miền Tây. Trái bần nhỏ, vỏ xanh, khi chín vàng nhạt, vị chua thanh nhẹ, thích hợp nấu canh, kho cá.
• Bần ổi (Sonneratia ovata): Trái to hơn, vỏ dày, vị chua nhẹ xen lẫn vị ngọt, có thể ăn sống hoặc dùng làm gỏi, nước chấm.
• Bần trắng (Sonneratia alba) và một số loại khác như bần đắng, bần vô cánh… ít được dùng trong ẩm thực nhưng hay có mặt trong hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Bần chua là loại được sử dụng phổ biến nhất trong ẩm thực – Ảnh: Internet

Cách Nấu Canh Chua Trái Bần

Canh chua trái bần là món ăn vô cùng quen thuộc, xuất hiện trong hầu hết các bữa cơm gia đình miền Tây. Nước canh có vị chua thanh tự nhiên từ trái bần, hòa quyện với vị ngọt từ cá và rau, tạo nên hương vị khó quên.

Nguyên Liệu Cần Chuẩn Bị:

Nguyên liệu nấu canh chua trái bần đậm chất miền Tây – Ảnh: Internet

Cách Nấu Canh Chua Trái Bần Chi Tiết:

Bước 1: Sơ Chế Nguyên Liệu

Cá basa sau khi làm sạch, rửa với nước muối loãng để khử mùi tanh, để ráo nước.

Trái bần rửa sạch, tách lấy phần cơm bên trong.

Cà chua cắt múi cau, rau bạc hà cắt lát chéo, giá đỗ và rau thơm rửa sạch, để ráo.

Hành tím, tỏi băm nhuyễn để phi thơm.

Bước 2: Nấu Nước Dùng

Cho phần cơm trái bần vào nồi cùng 1,5 – 2 lít nước lọc, nấu đến khi nước sôi và cơm bần mềm ra.

Dùng rây lọc bỏ phần xác bần, chỉ giữ lại phần nước trong có vị chua thanh tự nhiên. Đây chính là “linh hồn” giúp món canh có vị chua đặc trưng, không gắt như me mà dịu nhẹ, hài hòa.

Cho ít dầu ăn vào nồi, phi thơm hành tím và tỏi băm.

Thêm cà chua vào xào nhẹ tay để tạo màu và vị ngọt tự nhiên.

Đổ phần nước trái bần đã lọc vào, nấu sôi.

Bước 3: Nấu Cá Cùng Rau

Khi nước sôi, cho cá vào nhẹ tay để cá không bị nát. Nấu khoảng 7–10 phút cho cá chín đều, thịt săn lại.

Nêm thêm vào 2 muỗng canh đường, 1 muỗng canh muối, nửa muỗng canh bột ngọt và 2 muỗng canh nước mắm. Tùy khẩu vị gia đình, bạn có thể điều chỉnh lượng gia vị để món canh vừa miệng.

Cho rau bạc hà, giá đỗ vào nấu thêm 2–3 phút để rau vừa chín tới, giữ được độ giòn và màu xanh.

Cá basa sau khi nấu chín bạn có thể vớt ra để tránh bị nát – Ảnh: Internet

Bước 4: Hoàn Thiện Và Thưởng Thức

Khi canh sôi trở lại, rắc thêm ngò gai, rau om và vài lát ớt để tăng hương vị.

Tắt bếp, múc ra tô lớn và thưởng thức khi còn nóng.

Ngay khi múc ra tô, bạn sẽ cảm nhận mùi thơm dịu nhẹ của rau om, ngò gai quyện với vị chua thanh của trái bần. Khi nếm thử, vị chua nhẹ nhàng lan tỏa đầu lưỡi, hòa cùng vị ngọt tự nhiên từ thịt cá và độ giòn sần sật của rau bạc hà, giá đỗ. Hậu vị đọng lại là sự hài hòa tinh tế, không quá chua mà thanh mát, đậm đà đúng chất miền Tây sông nước.

Mẹo nhỏ:

• Nên chọn trái bần chín mềm, mọng nước để nước canh có vị chua dịu tự nhiên.
• Không nấu cá quá lâu để tránh thịt bị bở.
• Món canh này dùng kèm cơm trắng hoặc bún tươi đều rất ngon.

Canh chua trái bần thơm ngon nhất khi ăn nóng – Ảnh: Internet

Các Món Ăn Ngon Từ Trái Bần

Cá Kho Bần

Cá lóc hoặc cá basa sau khi làm sạch, để ráo nước sẽ được ướp cùng nước cốt trái bần, nước mắm, đường, tiêu và chút tỏi phi thơm. Sau khi thấm gia vị, cá được kho liu riu trên bếp lửa nhỏ cho đến khi thịt săn chắc, nước kho sệt lại, dậy lên mùi thơm đặc trưng.

Vị chua thanh nhẹ của trái bần giúp thịt cá đậm đà hơn, không bị ngấy, đặc biệt phần nước kho rưới lên cơm trắng thì ngon “hết sảy”. Đây là một món ăn quen thuộc trong những bữa cơm gia đình miền Tây, nhất là vào những ngày mưa se lạnh.

Cá kho bần là “khách quen” trên mâm cơm gia đình miền Tây – Ảnh: Internet

Lẩu Bần Chua

Nhắc đến trái bần thì không thể bỏ qua món lẩu bần – một trong những đặc sản nổi tiếng của miền Tây Nam Bộ. Nước dùng được nấu từ phần cơm trái bần chín, cho vị chua thanh nhẹ, hòa quyện với vị ngọt tự nhiên từ cá tươi như cá basa, cá lóc hoặc cá linh.

Khi lẩu sôi, người ta cho thêm rau sống, bông điên điển, rau muống, bắp chuối bào vào. Vị chua dịu của bần làm nền, tôn lên vị ngọt của cá và rau, tạo nên một hương vị thanh mát nhưng vô cùng đậm đà. Món ăn này rất hợp để quây quần cùng gia đình trong những buổi sum họp.

Lẩu bần chua thích hợp cho những buổi tụ họp đông người – Ảnh: Internet

Gỏi Bông Bần

Mỗi khi cây bần trổ hoa, người dân lại hái những bông bần non để chế biến thành món gỏi chua ngọt đặc trưng. Bông bần được rửa sạch, chần sơ để giữ độ giòn, sau đó trộn cùng tôm luộc, thịt heo, rau thơm, đậu phộng rang và nước mắm chua ngọt.

Món gỏi này có vị chua thanh đặc trưng từ bông bần, hòa cùng vị ngọt của tôm thịt, mùi thơm của rau và đậu phộng, tạo nên một tổng thể hài hòa, nhẹ nhàng nhưng khiến người ăn nhớ mãi.

Gỏi bông bần vị chua mặn ngọt hài hòa, thích hợp làm món khai vị – Ảnh: Internet

Trái Bần Chấm Mắm

Đây là cách ăn đơn giản nhưng lại gây ấn tượng mạnh cho người thưởng thức. Trái bần chín được tách đôi, chấm với chén mắm cay nồng. Vị chua nhẹ xen lẫn chút ngọt của bần quyện cùng vị mặn đậm đà, cay the nơi đầu lưỡi tạo nên hương vị rất đặc trưng.

Món này thường được người miền Tây ăn chơi, ăn vặt hoặc đãi khách ghé nhà, mang đậm chất chân quê mà khó món ăn hiện đại nào thay thế được.

Trái bần chấm mắm đơn giản nhưng đậm đà – Ảnh: Internet

Mứt Bần Miền Tây

Trái bần chín được gọt bỏ lớp vỏ ngoài, lấy phần cơm rim với đường trên lửa nhỏ cho đến khi keo lại và dẻo sánh. Thành phẩm là món mứt bần có vị chua ngọt hài hòa, thơm dịu, thích hợp dùng với trà nóng hoặc làm quà biếu đặc sản miền Tây.

Mứt bần không chỉ ngon miệng mà còn giữ được mùi hương tự nhiên của trái bần, khiến ai đã từng nếm thử đều khó quên.

Mứt từ trái bần là món đặc sản bạn nên thử khi ghé qua miền Tây – Ảnh: Internet

Trái bần với vị chua thanh đặc trưng, từ lâu đã trở thành nguyên liệu không thể thiếu trong bữa cơm của người dân miền Tây sông nước.

Một lần xuôi dòng Cửu Long, lỡ “phải lòng” loại trái này thì hãy vào bếp chế biến thử nồi canh chua thơm lừng, thanh mát theo công thức mà Hướng Nghiệp Á Âu vừa gợi ý. Chúc bạn nấu thành công và có một trải nghiệm ẩm thực thật tuyệt vời cùng gia đình nhé!